HORIDOIMERGEN : Оюутан С. Зориг дvv С. Оюунд бичсэн захидалаас. 1984 оны 4 сарын 7. Москва хот
Гар бичмэл С. Зоригийн гар бичмэл /1994 он/ Улс оронд vvссэн нєхцєл байдал, улс тєрийн хурц сєргєлдєєн, тvvнээс гарах арга зам Монгол улсад 1990 онд анх удаа олон намын оролцоотой ардчилсан сонгууль явагдсанаас хойш дєрєв дэх жилийн нvvрээ vзэж байна. Коммунист тогтолцоот нийгмээс ардчилсан, хvнлэг, зах зээлийн байгуулалд шилжихэд томоохон хоёр єєрчлєлт явагддаг: - Улс тєрийн болон нийгэм-эдийн засгийн Нийгэм, эдийн засгийн єєрчлєлтийн vндэс суурийг Улсын бага хурал тавьж, шинээр дэвшvvлсэн зорилтуудыг амьдралд эргэлт буцалтгvй хэрэгжvvлэх томоохон алхам хийж, чухал хуулиудыг батлуулсан юм. Харин улс тєрийн єєрчлєлтийн эхлэлийг Монгол улсын шинэ Vндсэн хуулиар бататгаж єгсєн боловч цаашдаа хууль, тодорхой алхмаар гvнзгийрvvлж єгєєгvй нь 1994 оны хаврын хямралт байдалд хvргэлээ. Энэ хямралын vр хєврєл нь 1992 оны сонгуулийн vр дvнд хурцдалынхаа шинж тэмдгийг нэрмээс болгон олж авчээ. Эдийн засагт єєрчлєлт хийх vйл явц Олон улсын валютын сан, Дэлхийн банкны шууд хяналтын дор, єєрєєр хэлбэл гадны жороор харьцангуй сахилга баттай, vе шаттай хэрэгжиж, хєгжингvй орны дэмжлэг хvлээн, бараг vлгэр жишээ “онц сурлагатан, дуулгавартай, чих зєєлєн хvvхэд “ гэж vзэгдэж байгаа бол улс тєрийн єєрчлєлтийн асуудал социалист систем задарснаас хойш ямар нэгэн жоргvй болж, тухайн орон єєрєє сонголтоо хийх харьцангуй эрх чєлєєтэй болжээ. Нэгэнт хатуу жор тулган єгєєгvй учир 1992 онд vvссэн нєхцєл байдлыг хэвээр нь хадгалах явдал эрх баригчдад нэг талаас бие амар, нєгєє талаас хармаагаа тvнтийлгэж vндэсний хєрєнгєтний эгнээнд богино хугацаанд орох тун таатай арга зам болсон тул улс тєрийн зогсонги байдлыг, бvр цаашилбал хэт их эрх мэдэлдээ согтон ардчилсан ололтоос ухрах хандлагыг МАХН-ын дээд албан тушаалтнуудын эгнээнд бий болгосон юм. Энэ бvхний vр дагавар туйлдаа хvрч, дараахи хэлбэрээр илэрч гарсан юм. - УИХ Vндсэн хуулийг хэрэгжvvлэх багц хуулиудыг хэлэлцэж батлах чадваргvй байгаа /vvнээс хамгийн чухал нь Газрын тухай хууль, Орон нутгийн талаар багц хууль, Сонгуулийн шинэ хууль г.м/ Гэтэл vндсэн хууль батлагдаад даруй хоёр жилийн хугацаа болсон. - УИХ-д ямар нэг хэлбэрээр хуульчлагдсан улс тєрийн сєрєг хvчин байхгvй бєгєєд хуулийн тєсєл, бусад шийдвэрийг хэлэлцэх, санал хураахад жинхэнэ олон ургальч vзлээр санаа бодлоо уралдуулах нєхцєл vгvйсгэгдсэн. Сєрєг хvчний зургаан гишvvн нийт сонгогчдын 40 гаруй хувийг тєлєєлж байвч УИХ-д санал хураалтын vр дvнд нєлєєлєх ямарч бололцоогvй. Уг нь УИХ бvх ард тvмний улс тєрийн зориг эрмэлзлэлийг хууль тогтоох vйл явцад тусгах, улс тєр, эдийн засгийн тогтвортой хєгжил хувьслыг хангах vvднээс улс оронд улс тєрийн тодорхой зєвшилцлийг бий болгох vvрэгтэй билээ. Харамсалтай нь, УИХ дахь хvчний харьцаа, эрх баригч МАХН-ын олонхийн улс тєрийн чиг шугам зєвшилцлийг бололцоогvй болгосноороо хууль тогтоох дээд байгууллагын улс тєрийн бололцоог хязгаарлаж, Монголын нийгэмд vзvvлэх нєлєєг ихээхэн багасгаж байна. - УИХ-д хуульчлагдсан сєрєг хvчин байхгvй учраас vндсэн хуулийн vзэл баримтлалын суурь болсон засаглалын хуваарилалт, тvvний салаа мєчрvvд харилцан тэнцвэртэй байх зарчим зєрчигдєж эхэллээ. УИХ, Засгийн газрын хоорондох зааг ялгаа бараг vгvй болж, хоёр гуравхан хvний хvрээнд улс орны хэмжээний асуудал шийдэгдэх байдал vvсч, шvvх засаглал, тvvний нэгэн салшгvй хэсэг болох Vндсэн хуулийн цэцийн эрх мэдэл рvv хvртэл довтлох боллоо. - Эрх баригч намын хэт давамгай байдал нь дураараа дургиж, ямар ч нийгэм хvлээхгvй гэсэн бодолд хvргэснээр тєрийн байгууллагын тогтолцоонд бие биенээсээ хамаарах гинжин урвал vvсгэн, танил тал хамаатан садан бvлэглэлvvдийг vvсгэлээ. - Албан тушаал, албан харилцаагаа ашиглан хонжоо орлогын тєлєє хєєцєлдєн, хувьдаа завших уур амьсгал бий боллоо. - Ардчилалын нэг гол шаардлага болох тєр, засгийн шийдвэр гаргаж, батлах ил тодын зарчим vгvй болж, тєрийн албан тушаалтнуудын тайлагнах зарчим алдагдсан. - Тєрийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэл цєєн хэдэн бvлэглэлийн, тvvний дотор Засгийн газрын тєлєєлсєн хэсгийн эрх мэдэлд орж, тvvгээрээ дамжуулан єєр vзэл бодлыг vл тэвчих, улс тєрийн бvдvvлэг сурталчилгаа явуулах, дургvй хvмvvсээ мєшгин хавчих бодлого явуулдаг. - Тєрийн телевиз, радио, сонин хэвлэлд улс тєрийн болон vзэл суртлын хяналт дахин сэргэсэн. - Эрх баригч МАХН-ын удирдах бvлэглэл хоёр нvvр царай гарган хилийн чанадад хvний эрх ардчлалын тєлєє тэмцэгч мэтээр уран vг урсгах авч єєрийн орондоо хvний бодит эрхийг санаатайгаар vгvйсгэж / vг хэлэх, шашин шvтэх, улс тєрийн итгэл vнэмшилтэй байх эрх чєлєє, эрх/ дєнгєж мэндэлсэн ардчилсан засаглалын бvтцээс ухарч байна /шууд сонгогдсон Ерєнхийлєгчийн эрх, vvрэг, ардчилсан парламентат ёсны зарчмууд, засгийн газрын ил тод, тайлагнадаг байх зарчим, бие даасан шvvх засаглал г.м/. Улс тєрийн тоглоом нь хэт даварч УИХ-ын зарим байнгын болон дэд хороодын даргаар туйлширсан vзэлтэй хvмvvсийг сонгон томилсон байна. - Тєрийн дээд албан тушаалтнуудтай холбоотой улс тєрийн томоохон дуулиан єрнєх явцад улс тєрийн наад захын ёс суртахуун, соёлыг уландаа гишгэсэн. Дээр дурьдсан нєхцєл байдал монголын нийгмийг улс тєрийн хvрээнд хэдэн алхмаар ухраах уршигтай юм. Тєр засгийн байгууллагууд хямралыг даван туулах чадваргvй байгаа нєхцєлд /Ерєнхийлєгчийн эрх мэдэл хязгаарлагдмал, МАХН-аас УИХ-д суугаа гишvvд суудлаа алдахаас vхтлээ айсан байдал, улс тєрийн томоохон дуулианаас болж Засгийн газар нэр хvндээ алдсан/ тулгамдсан байдлаас гарахад улс тєрийн намууд, ялангуяа улс тєрийн томоохон намууд, улс тєрийн томоохон зvтгэлтнvvд, олон нийтийн байгууллагууд гол биш юм аа гэхэд томоохон vvрэг гvйцэтгэх ёстой болов уу? Энэ хямралыг шийдэх 3 арга зам байна. 1.Засгийн газар огцрох 2.МоАХ, МОХ тэмцлийн хэлбэрээ єєрчлєн улс тєрийн єлсгєлєнгєє зогсоох Дээрхи 2 хэлбэрийг аль нь ч хvлээж авах хvсэлгvй, эцэсээ хvртэл тэмцэхээр шийдсэн бололтой байгаа учраас 3 дахь зєвшилцєх хувилбарыг сонгох нь зvйтэй санагдана. Энэ хувилбар нь дараахи агуулгатай байвал сєргєлдєгч талууд хvлээж авах бололцоотой юм. 1. УИХ-ын болон орон нутгийн сонгуулийн шинэ хуулийг 1994 оны хаврын чуулганаар баталж 1995 оны 6 дугаар сард УИХ-ын болон орон нутгийн ээлжит бус сонгуулийг явуулах /УИХ, аймаг, сум, багийн сонгууль. УИХ аймгийн хурлын бvрэлдэхvvн дєрвєн жилээр сонгогддог гэхдээ аймгийн хурлын бvрэлдэхvvний Ѕ нь хоёр жилийн дараа шинэчлэгдэн сонгогддог. Сум, багийн хурлын бvрэлдэхvvн хоёр жилээр сонгогддог./1997 онд Ерєнхийлєгчийн ээлжит сонгууль явагдана. Мєн орон нутгийн сонгууль давхар явагдана. /Аймгийн хурлын 1/2, сум, багийн хурлын бvрэлдэхvvн бvхлээрээ шинэчлэгдэн сонгогдоно./ Ингэснээрээ хоёр хоёр жилээр тойрогт тэнцвэр, хяналтын механизм боловсронгуй болох юм. 2. Засгийн газрын тайланг 1996 оны хаврын чуулганаар авч хэлэлцэн, дvгнэлттэй тогтоол гаргах. 3. Vндсэн хуулийн цэцийн бие даасан, хараат бус байдлыг баталгаажуулах vvднээс Vндсэн хуулийн цэцийн тухай хуулинд єєрчлєлт оруулах. 4. Vндэсний радио, телевиз, Ардын эрх, Засгийн газрын мэдээ сонин зэргийг чєлєєт бие даасан мэдээллийн хэрэгслийн зарчмаар тєртэй гэрээтэй ажиллах шийдвэр гаргах. 5. Хээль хахууль, албан тушаалаа урвуулан ашиглах явдалтай тэмцэх хуулийг 1994 оны хаврын чуулганаар хэлэлцvvлж батлах. 6. Vндсэн хуульд харшилсан хууль, тогтоол аливаа шийдвэрийг даруй хvчингvй болгох. 7. Тєрийн байгууллагуудын vйл ажиллагаа, гаргаж буй шийдвэрvvдийг ил тод байлгах vvднээс мэдээллийн эрх чєлєєний хуулийг батлах. 8. Хvний, Монгол улсын иргэний эрх, эрх чєлєєг хангах, баталгаажуулах, эрх зvйн vндсийг бvрэлдvvлэх арга хэмжээг яаралтай авч, тэдэнд харш хууль тогтоомж, шийдвэрvvдийг ойрын vед хvчингvй болгох. … ер нь бол манай хvмvvс ихийг vзэж, харж мэдэж байгаа учир тэд єєрсдийн дургvйцлээ гаргах нь зvй ёсны асуудал юм. Би Венгерийн туршлагыг их сонин гэж vзэж байна. Тэд ард тvмнийхээ амьдралын тvвшинг нэлээд дээр гаргасан, тэгээд одоо єр тєлєх ажилтай ч тэр тvвшингээ барьж байна. Тэгэхэд манай ард тvмний амьдарлын тvвшин тун дорой байна. Зєвхєн амьдралын хэрэгцээг л хангаж байна… Тиймээс ч бодож санаж байгаа зvйл нь дорой, эринээсээ хоцорсон явдал тун тод харагдаж байна. Хотод мах олдохгvй, ер нь юм их ховор байгаа сурагтай. Энэ нь жилийн жилд. Улсын эдийн засгийн бодлогыг vндсээр нь солих хэрэгтэй юм. Миний дvv англи хэлээ сайн сураарай. Ах нь сурахыг оролдож дvvгээ гvйцэхэ бодноо. Ер нь цагаа зєв зохицуулж байх хэрэгтэй. Хичнээн их юм чи мэддэг болно, тєчнєєн чиний боломж их болно шvv дээ. Тэр чинь олон юм vзэж, нvд тайлна гэсэн vг. бид улсаа єндєр хєгжилтэй орон болгох хэрэгтэй. (Оюутан С. Зориг дvv С. Оюунд бичсэн захидалаас 1984 оны 4 сарын 7. Москва хот
start=-100 , cViewSize=50 , cPageCount=0

Сэтгэгдэлгүй байна

null

Сэтгэгдэл үлдээх



(нийтэд харагдахгүй)

(оруулах албагүй)
(HTML синтакс зөвшөөрөгдөөгүй)


(Зурган дээрх тоог оруулна уу)


©2009 HORIDOIMERGEN | Template Blue by TNB