HORIDOIMERGEN : Монголын төлөөлөгчид баруун Европт

Монголын төлөөлөгчид баруун Европт

1925-1929 Serge M.Wolff Удиртгал тэмдэглэл: Монголын уран зохиолын тухай тоймынхоо төгсгөлд дорно дахиныг судлаач гарамгай эрдэмтэн Бэртолд Лауфэр 1907 онд бичихдээ "Дэлхийн түүхэнд монголчуудын оруулсан ач тусын тухайд гэвэл бүхий л зүйлс нь хүмүүсийнхээ оюун санааны амьдралтай холбогдсоноороо аугаа их юм. Энэ хүмүүс нэгэнтээ Европ тивийг дагжин чичрүүлж чадсан. Үүний үр дүнд Европын салангид хаад, ноёдууд нэгдэн нягтарч, нэгэн тойрогтоо орж эхэлсэн" гэсэн байдаг. (1) Монгол соёлын тухай бидний төсөөлөл, мэдлэг бодитойгоор нэмэгдэж буй хэдий ч, цөөн тооны жуулчид бодит эх сурвалжаас, ялангуяа жинхэнэ эх үүсвэрийн өлгий нутаг болсон Гадаад Монгол улсад судлах боломжийг ашиглаж байна. Маш олон зүйлс тайлагдаагүй оньсого таавар хэвээрээ байна. Миний бие 1925-1929 онд Герман, Францад айлчилсан Монголын худалдааны төлөөлөгчид, боловсролын баг хүмүүст хэлмэрч, нарийн бичгийн үүргийг гүйцэтгэсэн. Чухам иймээс энэ талаархи дэлгэрэнгүй мэдээллийг өгч буйг уучилна бизээ. Өөрийн үүрэгт ажлынхаа хүрээнд орчин үеийн монголын түүхэнд чухал үүрэг гүйцэтгэн буй тэдэнтэй уулзан учирч, тэдний шилдэг зан чанараас ихийг олж мэдсэн. Үүнээс гадна төлөөлөгчдийн энэ 2 баг төлөвлөсөн зорилгоо маш амжилттайгаар биелүүлсэн. Үйлдвэрлэл, соёл боловсролын салбарт хийсэн энэ бүхний үр дүн ирээдүйн нэгэн сайхан өдөр мөр замаа эргэлзээгүй гаргах болно. Олон ялгаатай үйл явдлын талаархи мэдээлэлдээ би бүрнээ найдаж байна. Хэдийгээр багахан үйл явдлууд, он дарааллын цуврал дурдатгалууд маань цаг хугацаагаар хязгаарлагдсан хэдий ч монгол хүнтэйгээ хамтран хийсэн ажлын бүхий л цаг мөч миний ой тоонд маш тодоор үлдсэн.(2) 1925 оны 12-р сарын хоёрдугаар хагас, ази царайтай хоёр боловсон эр намайг худалдаа арилжааны асуудлаар холбоо тогтоолгохоор Берлинд урисан билээ. Тэд хятад хүнээс өөр харагдаж байсан. Түүнчлэн тэдний нүд налуу хэлбэртэй, хацрын яс нь өндөр, товгор. Нэг нь маш боловсон, өндөр нуруутай бөгөөд үл мэдэг аялагатай болохоос орсоор өөгүй цэвэр ярьж байлаа. Нөгөө нь намхан, орос хэл мэдэхгүй боловч англи хэлний сайн мэдлэгтэй. Хэн нь ч германаар ярихгүй. Өндөр нь тэргүүлж яваа болох нь илэрхий. Тэрээр надад хандан, бид наймааны зорилгоор Германд ирсэн хятадын худалдаачид, бидэнд үнэн итгэлтэй сайн туслах хэрэгтэй байна гэлээ. Тэд намайг зөвхөн өдрийн зарим цагаар туслахыг хүссэн. Өдрийн хагасаар ажил хийхэд миний хувьд их сургуульдаа сурах боломжтой учраас тун бололцоотой байсан. Хэдий ийм ч, маш том худалдаа, наймааны холбоо тогтоохоор Хамбүргт ирсэн тэднийг байнга дагалдах шаардлага гарч магадгүйг анхааруулж билээ. Бас бид одоохондоо туслагчтай, гэвч бидний шаардлагыг хангахгүй бөгөөд хахууль авах дуртай гэж хэлж байсан... (1) Skizze der Mongolischen Literatur, Revue Orientale, 1907, p261 (2) My lecture on “A new Republic” to the Longfellow Club, an English debating society in Berlin, on march 7, 1928, bebfited by information given by Ichi-Dorji, representative of the Mongol Ministry of Education, and it was published in an abridged form in the Contemporary review (1929,vol 135, p362) and in full under the title “Die Volksrepublik der Mongolei” in the Zeitschrift fuer Geoplotik (1928, vol 5, pt, 9. pp 755-769). Өглөөний 9-өөс өдрийн 12 цаг хүртэл ажиллах, сард 150 Марк өгөхийг санал болгосон. Бас ямар нэгэн хахуулиас татгалзахыг, үгүй болбоос урдах хүний адил ажилгүй болгохыг сануулсан. Энэ бүхнийг би зөвшөөрч, дараа нь хаанаас миний нэрийг мэдсэнийг нь асуухад булзааруулсан хариулт өгсөн. Дараагийн өдөр нь тэдний өгсөн хаягийн дагуу Баруун Германы хувийн сууцанд очлоо. Тэнд хөгшивтөр авгай нөхөр, жижиг охины хамт гурван өрөө түрээслэн амьдардаг аж. Намайг ирсний дараа удалгүй нэгэн герман хүн ирээд намайг түүний юу хэлснийг орос, англиар орчуулах, хариуг нь германаар хэлэхийг хүссэн. Тэр герман хүн АКОТЕСН-ын (Arbeitsgemeinschaft fuer Auslands-und Kolonialtechnik) ажилтан байлаа. (гадаад орон боловсролын асуудал хариуцсан байгууллага) Тэр засгийн газрын байгууллага гадаадын засгийн газарт германд мэргэжилтэн эсвэл техникийн ажилтан бэлдэхэд туслахыг санал болгосон аж. Эрэгтэй хүмүүсийн сонголтын хувьд улс орны нэр гутаах, германы нэрэнд үл итгэх хүнийг сонгохгүй байхыг ярьсан. Учир нь тэд эдийн засаг, тагнуулын ажилд үйлчилж болзошгүй. Алс дорнотын нэгэн улсад уул уурхайн инженерээр ажиллах гэрээний талаар удаан ярилцлага болсон. Миний хувьд ямар улс вэ гэдэг нь ойлгогдохгүй байсан. Цай уух зуур энэ тухай асуусан боловч хэрэв намайг хүсвэл өнөөдрөөс эхлэн ажиллаж болохыг мэдэгдсэн. Ийн би эхлэлээ тавьж, заасан ёсоор дараагийн өдөр үдээр ирэх болов. Миний шинэ дарга надад нэрээ Сампилон гэж хэлсэн ба Орост байх хугацаандаа Иван Иванович гэж дуудуулан сурсан байжээ.( хожуу миний мэдсэнээр түүний жинхэнэ монгол нэр Даш) Тэр Петровска-Разумовская Агракультур Академия (хөдөө аж ахуйн) төгссөн түүний нүднээс сонор сэрэмжтэй, гярхай, боловсон хүн болохыг хэн ч харж чадна. Тэрээр маш сайхан яриатай. Өргөн шанаатай, арьсны өнгө нь азийн шар арьстан гэхээсээ илүү хойд Европын, эсвэл наранд шарсан уу гэмээр бор өнгөтэй. Сампилон надад хэлэхдээ тэр өндөр болон бусад нөхөд нь Франц руу бизнэсийн ажлаар тэр үдэш явсан, зул сарын дараа эргэж ирнэ гэсэн. Миний анхны даалгавар оросоос герман хэл дээр монгол хонины үүлдэр угсааны талаархи оросын хөдөө аж ахуйн сэтгүүлд хэвлүүлсэн өгүүлэл байлаа. Тэр мөчид би Сампилоны эхнэр Раднаа, 2.5 настай, зүүний орны хүүхэлдэйтэй адилхан, германаар бага зэрэг ярьдаг жаахан охин Нямаатай танилцсан. Түүний эхнэр миний овог болон крист нэрийг мэдэж байгааг би ихэд гайхаж билээ. Тэдэнд би хэлсэн эсэхээ санахгүй байна, ямар ч байсан тэд миний тухай их тодорхой ярилцсан байжээ. Сампилон надад хоёр албан бичиг өгч, дараагийн өдөр Дрезднер Банк, холбооны салбарт өгөхийг хүссэн. Тэр хоёр бичиг түүний гарын үсэгтэй хоосон албан бичиг байсан. Толгойн хэсэгт нь " Handelsdelegation der Mongolеi " (Монголын худалдааны төлөөлөгчид) гэж бичжээ. Монголын улс төр, эдийн засгийн бүс, монгол хүмүүсийн тухай би маш бага мэдэж байсан. Тэр хүмүүст герман, орос, англи хэлтэй хүн хэрэгтэй байжээ. Хамтын 4 жилийнхээ хугацаанд би монголыг сайн мэддэг болсон. Үнэхээр энэ бол баруун Европт илгээсэн монгол улсын цэцэг байсан. Би тэд нарын төрөлхийн төлөв даруу зан, гайхамшигтай удам угсаа, эелдэг боловсон занг бишрэх болсон. Хувь хүнийхээ үүднээс тэднийг хэрхэн хайрлахаа сурсан. Тэдний оюун ухаан ихэнх европ хүмүүсийнхээс ялгаатай ажилладаг санагдсан. Монголчуудыг заль ухаан хосолсон ухаант хүмүүс гэж хэлж болно. Сампилон буриад, Сампилоны эхнэр Раднаагийн аав сибирийн орос, ээж монгол хүн. Өөр нэгэн хүнтэй танил болсон нь Бэрнхард Ваурик.(3) 1914-1918 оны дайнд Германы армид алба хааж, орост олзлогдон сибирээр дамжин монгол руу оргосон хүн. Тэндээ хэсэг зуур үлдээд говийн цөл, хятадаар дамжин германд иржээ. Өөр нэгэн хүн нь Фриц Вайскэ уул уурхайн инженер, монголд нэг жилийн гэрээгээр газарзүйн судалгаа хийж, монголын засгийн газрын даалгавраар өөр ажил хийж байсан. Тэр монгол орны хүн ардыг ихэд хайрлаж байсан. Монгол улс ашигт малтмалын маш их нөөцтэй гэж тэр надад хэлсэн. (4) (3) Die Heutige Mongolei” to a series of articles on Mongolia in Ost-Europa (December 1928, Vol 4, pt 3, pp 147-148) (4) Die Wirtschaftlichen Verhaeltnisse in der Aеusseren Mongolei” p 149-165 1926 оны 3 сар гэхэд би 1 жилд 4 шинэ жил үзсэн нь их сонирхолтой байлаа. Нэг дор 4 шинэ жил. 1925 оны 9 сард жүүдийн шинэ жилийн дараа, 12 сарын 31 нд шинэ жилийн үдэш (Европын шинэ жил), 1 сарын 13 нд оросын үнэн алдартны шинэ жил (хуучин орос цаг тооллоор). Монгол нөхдийн хүссэн ёсоор 3 сард буддын шинэ жилийн оройг хамт тэмдэглэсэн. Тэнд хангалттай хоол унд, уух юм байлаа. Берлинд байгаа бүх монголчууд өөрсдийн найз нөхдийн хамт ирсэн байлаа. 1926 оны 3 сар. Энэ үйл явдлын дараа монголоос ирсэн боловсролын төлөөлөгчидтэй хамтран ажиллах ажил маань эхэлсэн. Жич : Энд нэр гарсан хоёр хүний нэг нь Эрдэнэ Батхаан (Боловсролын сайд, 1940 онд Ленинградад баригдаж, сураг тасарсан), нөгөө нь Ишдорж (Герман Монгол дахь оюутны захиргааны дарга, сураг тасарсан) ба Даш Сампилон МАХН-ын Москва дахь төлөөлөгч, хожим нь санхүү эдийн засгийн сайд, 1937 онд цаазлуулсан) Монголын төлөөлөгчид Баруун Европт, 1925-1929 Серже М.Волфф Mongol Delegations in Western Europe, 1925-1929 Journal Title: Journal of the Royal Central Asian Society. volume 22,23 Цэндийн Батмөнх
start=-49 , cViewSize=50 , cPageCount=1

1 сэтгэгдэл:

null
Mugi (зочин)

sain baina uu.bi germa ulsad surdag. mongol germanii hudaldaa soyoliin hariltsaanii talaar referat bichih gesiin. medeelel mash hovor yumaa. ene sedviig delgeruulen bichih yumuu iimerhuu medeelel minii mail ruu yavuulj tusalna uu.1920ood oniih bval ih sain bna. bayarlalaa.

Сэтгэгдэл үлдээх



(нийтэд харагдахгүй)

(оруулах албагүй)
(HTML синтакс зөвшөөрөгдөөгүй)


(Зурган дээрх тоог оруулна уу)


©2009 HORIDOIMERGEN | Template Blue by TNB